Nê-bu-cát-nết-sa

Theo chữ viết Babylon là Nabu-kudur-uzur, có nghĩa là “Hỡi Nê-bô, hãy bảo vệ vương miện!” hoặc “...biên cương.” Trong một văn bia, ông tự xưng là “kẻ được Nê-bô yêu chuộng.” Ông là con trai và là người kế vị của Nabopolassar, người đã giải phóng Babylon khỏi sự phụ thuộc vào A-si-ri và biến Ni-ni-ve thành đống đổ nát. Ông là vị vua vĩ đại và quyền lực nhất trong tất cả các vua Babylon. Ông kết hôn với con gái của Cyaxares, và qua đó hai triều đại Mê-đi và Babylon đã hợp nhất.

Nê-cô II, vua Ai Cập, đã giành chiến thắng trước quân A-si-ri tại Cạt-kê-mít. Điều này bảo đảm cho Ai Cập quyền kiểm soát các tỉnh thuộc xứ Sy-ri của A-si-ri, bao gồm cả Ca-na-an. Các tỉnh còn lại của đế quốc A-si-ri được chia cho Babylon và Mê-đi. Nhưng Nabopolassar nuôi tham vọng tái chiếm các tỉnh phía tây Sy-ri từ tay Nê-cô, nên đã phái con trai mình cùng một đạo quân hùng mạnh tiến về phía tây (Đa-ni-ên 1:1). Quân Ai Cập giáp mặt ông tại Cạt-kê-mít, nơi diễn ra một trận chiến ác liệt, kết quả là quân Ai Cập bị đánh tan tành và phải rút lui (Giê-rê-mi 46:2-12), còn Sy-ri và Phê-ni-xi bị quy phục dưới quyền Babylon (606 TCN). Kể từ đó, “vua Ê-díp-tô chẳng hề ra khỏi xứ mình nữa” (2 Các Vua 24:7). Nê-bu-cát-nê-xa cũng chinh phục toàn bộ Ca-na-an, chiếm Giê-ru-sa-lem và bắt đi rất nhiều người Do Thái, trong đó có Đa-ni-ên và các bạn của ông (Đa-ni-ên 1:1, 2; Giê-rê-mi 27:19; 40:1).

Ba năm sau, Giê-hô-gia-kim, người trị vì ở Giê-ru-sa-lem với tư cách là chư hầu của Babylon, đã nổi loạn chống lại kẻ áp bức vì trông cậy vào sự giúp đỡ từ Ai Cập (2 Các Vua 24:1). Điều này khiến Nê-bu-cát-nê-xa một lần nữa dẫn quân đi đánh Giê-ru-sa-lem, và thành đã nhanh chóng đầu hàng (598 TCN). Lần thứ ba ông kéo đến đánh thành, phế truất Giê-hô-gia-kin rồi giải ông này về Babylon cùng với một phần lớn dân cư trong thành và các khí dụng thánh của đền thờ, rồi lập Xê-đê-kia lên ngôi vua Giu-đa thay thế. Xê-đê-kia cũng chẳng màng đến những lời cảnh báo của đấng tiên tri, đã liên minh với Ai Cập và nổi loạn chống lại Babylon. Điều này dẫn đến cuộc vây hãm thành cuối cùng, và rốt cuộc thành bị chiếm rồi phá hủy hoàn toàn (586 TCN). Xê-đê-kia bị bắt làm tù binh và bị móc mắt theo lệnh của vua Babylon, rồi bị giam cầm cho đến hết đời.

Một bức chạm khắc ngọc mã não, hiện ở viện bảo tàng Florence, có mang một dòng chữ hình nêm chắc chắn là cổ xưa và xác thực. Bức chân dung đội mũ giáp nhìn nghiêng cũng được cho là thật (Schrader), nhưng nhiều khả năng đó là chân dung của một kẻ tiếm ngôi vào thời Đa-ri-út (Hystaspes) tên là Nidinta-Bel, kẻ đã lấy tên là “Nê-bu-cát-nê-xa.” Dòng chữ khắc đã được dịch là: “Để tôn vinh Mê-rô-đác, chúa của người, Nê-bu-cát-nê-xa, vua Babylon, lúc sinh thời đã cho làm vật này.”

Một tấm bảng đất sét hiện lưu giữ tại Bảo tàng Anh có khắc dòng chữ sau, đây là văn bia duy nhất được tìm thấy cho đến nay đề cập đến các cuộc chiến tranh của ông: “Vào năm thứ ba mươi bảy đời vua Nê-bu-cát-nê-xa, vua xứ Babylon, người đã tiến sang Ai Cập [Misr] để gây chiến. Amasis, vua Ai Cập, đã tập hợp [quân đội], rồi tiến quân và tản ra khắp nơi.” Như vậy, lời của đấng tiên tri đã được ứng nghiệm (Giê-rê-mi 46:13-26; Ê-xê-chi-ên 29:2-20). Sau khi hoàn tất việc chinh phục Phê-ni-xi và giáng đòn phạt lên Ai Cập, Nê-bu-cát-nê-xa bắt tay vào việc tái thiết và trang hoàng thành Babylon (Đa-ni-ên 4:30), đồng thời gia tăng sự hùng mạnh và thịnh vượng cho vương quốc bằng cách xây dựng các kênh đào, cống dẫn nước và hồ chứa vượt trội về quy mô lẫn sự tráng lệ so với bất kỳ công trình nào cùng loại trong lịch sử (Đa-ni-ên 2:37). Ông được miêu tả là “vua của các vua,” cai trị một vương quốc rộng lớn gồm nhiều tỉnh, với một danh sách dài các quan chức và nhà cai trị dưới quyền, “các quan tổng đốc, các quan hiệp tổng trấn, các quan trường” v.v. (Đa-ni-ên 3:2, 3, 27). Thật vậy, có thể nói ông chính là người đã tạo dựng nên đế chế hùng mạnh mà mình cai trị.

“Nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra rằng Nê-bu-cát-nê-xa là vị vua vĩ đại nhất mà Babylon, hay có lẽ là toàn thể phương Đông, từng sản sinh ra. Chắc chắn ông đã nắm giữ một nguồn nhân lực khổng lồ: chín phần mười thành Babylon, và mười chín phần hai mươi của tất cả các phế tích khác nằm rải rác vô số trên khắp xứ, đều được tạo nên từ những viên gạch có đóng dấu tên ông. Dường như ông đã xây dựng hoặc phục hồi gần như mọi thành phố và đền thờ trên toàn cõi. Các văn bia của ông ghi chép tỉ mỉ về những công trình to lớn mà ông đã xây dựng bên trong và chung quanh Babylon, minh họa rõ nét cho lời tự hào: ‘Đây có phải là Ba-by-lôn lớn mà ta đã dựng nên chăng?’” Rawlinson, Hist. Illustrations.

Sau vụ việc “lò lửa hực” (Đa-ni-ên 3) mà ba người Hê-bơ-rơ tuyên xưng đức tin đã bị ném vào, Nê-bu-cát-nê-xa mắc phải một chứng rối loạn tâm thần kỳ lạ như một hình phạt cho thói kiêu ngạo và tự phụ của mình, có lẽ là dạng bệnh điên được gọi là chứng hóa sói (lycanthropy, tức “người biến thành sói”). Một bằng chứng đáng chú ý xác nhận lời tường thuật của Kinh Thánh là việc phát hiện gần đây một bậc cửa bằng đồng, trên đó có khắc dòng chữ cho biết nó được Nê-bu-cát-nê-xa dâng tặng cho ngôi đền lớn ở Borsippa như một của lễ tạ ơn vì đã bình phục sau một cơn bạo bệnh.

Ông sống thêm được vài năm sau khi bình phục và qua đời năm 562 TCN, hưởng thọ 82 hoặc 83 tuổi, sau 43 năm trị vì. Nối ngôi ông là con trai Ê-vinh-Mê-rô-đác; người này sau khi trị vì hai năm thì bị Nê-ri-gli-sa (559-555) kế vị, kế tiếp là Na-bô-na-đi-út (555-538). Vào cuối triều đại của Na-bô-na-đi-út (chưa đầy một phần tư thế kỷ sau cái chết của Nê-bu-cát-nê-xa), Babylon đã thất thủ dưới tay Si-ru, người chỉ huy liên quân Mê-đi và Ba Tư.

Sir H. Rawlinson cho biết: “Tôi đã kiểm tra các viên gạch thuộc có lẽ khoảng một trăm thị trấn và thành phố khác nhau ở vùng lân cận Baghdad, và chưa bao giờ tìm thấy bất kỳ dòng chữ nào khác ngoài tên Nê-bu-cát-nê-xa, con trai của Nabopolassar, vua Babylon.” Chín phần mười số gạch giữa những tàn tích của Babylon đều có đóng dấu tên ông.