Bôn-xơ Phi-lát

Có lẽ có liên hệ với gia tộc La Mã Pontii, và được gọi là “Phi-lát” từ tiếng La-tinh pileatus, nghĩa là “đội nón pileus”, vốn là “mũ hay huy hiệu của một nô lệ được phóng thích”, cho thấy ông là một “người tự do” hoặc là hậu duệ của một người tự do. Ông là quan tổng đốc La Mã thứ sáu của xứ Giu-đê (26-36 SCN). Bản doanh của ông đặt tại Sê-sa-rê, nhưng ông thường lên Giê-ru-sa-lem. Thời gian cai trị của ông kéo dài qua giai đoạn chức vụ của Giăng Báp-tít và Đức Chúa Jêsus Christ, Đấng mà trong phiên xét xử của Ngài, tên của ông trở nên nổi bật. Phi-lát là một “người La Mã điển hình, không phải thuộc mẫu người cổ kính, đơn sơ, mà thuộc thời kỳ đế quốc, một người không hẳn thiếu đi vài tàn tích của sự công chính La Mã cổ xưa trong tâm hồn, nhưng lại chuộng lạc thú, hống hách và bại hoại. Ông ghét người Do Thái mà mình cai trị, và trong những lúc bực tức, ông sẵn sàng đổ máu họ. Họ đáp lại sự căm ghét của ông một cách gay gắt và cáo buộc ông đủ mọi tội danh, từ quản lý tồi tệ, độc ác đến cướp bóc. Ông rất ít khi đến thăm Giê-ru-sa-lem; vì quả thật, đối với một người quen với những thú vui của La Mã cùng các nhà hát, nhà tắm công cộng, trò chơi và xã hội hào nhoáng, thì Giê-ru-sa-lem, với tính tôn giáo và sự phản kháng luôn âm ỉ, là một nơi ở ảm đạm. Khi đến thăm, ông ngụ tại cung điện của Hê-rốt Đại Đế, vì thông lệ các quan chức La Mã phái đến các xứ bị chinh phục thường chiếm giữ cung điện của các vị vua bị phế truất.”

Sau phiên xử trước Tòa Công Luận, Đức Chúa Jêsus bị giải đến quan tổng đốc La Mã là Phi-lát, người đã lên Giê-ru-sa-lem như thường lệ để giữ trật tự trong Lễ Vượt Qua, và lúc này có lẽ đang ngụ tại đồn Lũy An-tô-ni-a, hoặc có thể tại cung điện Hê-rốt. Phi-lát bước ra khỏi cung điện và gặp phái đoàn Tòa Công Luận. Khi ông hỏi về bản chất của lời cáo buộc đối với Đức Chúa Jêsus, họ tố cáo Ngài là “kẻ làm ác.” Phi-lát không thỏa mãn với điều này, và họ cáo buộc thêm rằng Ngài (1) xúi giục dân loạn, (2) ngăn cấm nộp thuế cho Sê-sa, và (3) tự xưng là vua (Lu-ca 23:2). Phi-lát bèn lui vào cung điện cùng Đức Chúa Jêsus (Giăng 18:33) và tra hỏi Ngài cách riêng tư (37, 38); rồi đi ra với phái đoàn vẫn đang đứng trước cổng, ông tuyên bố không tìm thấy tội gì nơi Đức Chúa Jêsus (Lu-ca 23:4). Điều này chỉ càng kích động họ la hét dữ dội hơn, và họ kêu lên rằng Ngài xúi giục dân chúng “khắp xứ Giu-đê, bắt đầu từ xứ Ga-li-lê.” Khi Phi-lát nghe nói đến Ga-li-lê, ông bèn sai giải can phạm đến Hê-rốt An-ti-pa, người có thẩm quyền cai hạt đó, với hy vọng thoát khỏi tình thế nan giải. Nhưng Hê-rốt cùng quân lính khinh dể Đức Chúa Jêsus, và gửi Ngài trả lại cho Phi-lát trong bộ áo màu điều nhạo báng (Lu-ca 23:11, 12).

Phi-lát lúc này đề nghị rằng vì ông và Hê-rốt đều không tìm thấy tội gì nơi Ngài, nên họ sẽ tha Đức Chúa Jêsus; và dự đoán họ sẽ đồng ý với đề nghị này, ông bước lên tòa phán xét như sẵn sàng phê chuẩn quyết định (Ma-thi-ơ 27:19). Nhưng đúng lúc đó, vợ ông (Claudia Procula) gửi tin nhắn khẩn khoản ông đừng can dự gì đến “người công bình” đó. Nỗi hoang mang và kinh sợ của Phi-lát càng sâu sắc hơn trước sự việc này, trong khi đám đông cuồng nhiệt hét lên: “Đừng tha người này, nhưng hãy tha Ba-ra-ba!” Phi-lát hỏi: “Vậy còn Jêsus thì ta sẽ xử thế nào?” Tiếng gào thét dữ dội lập tức tiếp nối: “Đóng đinh nó trên cây thập tự!” Phi-lát dường như bối rối và không biết phải làm gì, bèn nói: “Song người này đã làm việc dữ gì?” Nhưng với sự cuồng tín còn dữ dội hơn, đám đông thét lên: “Hãy trừ nó đi! Đóng đinh nó, đóng đinh nó!” Phi-lát nhượng bộ và đem Đức Chúa Jêsus đi đánh đòn. Việc đánh đòn này thường do các lictor (thị vệ chấp pháp) thi hành; nhưng vì Phi-lát chỉ là quan tổng đốc nên không có lictor, do đó quân lính của ông đã giáng hình phạt khủng khiếp này. Xong xuôi, quân lính bắt đầu chế nhạo Đấng chịu khổ, họ khoác cho Ngài chiếc áo màu điều, có lẽ là một chiếc áo choàng lễ phục cũ bỏ đi (Ma-thi-ơ 27:28; Giăng 19:2), đặt một cây sậy vào tay hữu Ngài, và đội một vương miện gai lên đầu Ngài, quỳ gối trước mặt Ngài chế giễu và chào rằng: “Lạy Vua dân Giu-đa!” Họ cũng lấy cây sậy đập vào đầu và mặt Ngài, nhổ vào mặt Ngài, trút lên Ngài mọi sự sỉ nhục.

Phi-lát sau đó dẫn Đức Chúa Jêsus ra ngoài từ trong dinh Tiền Đường (Ma-thi-ơ 27:27) trước mặt dân chúng, đầu đội vương miện gai và mặc áo màu điều, mà nói: “Kìa, xem người này!” Nhưng cảnh tượng Đức Chúa Jêsus bị đánh đòn, đội mão gai và đẫm máu chỉ càng kích động lòng căm thù của họ hơn, và họ lại hét lên: “Đóng đinh nó trên cây thập tự, đóng đinh nó đi!” rồi đưa ra thêm cáo buộc này rằng Ngài xưng là “Con Đức Chúa Trời.” Phi-lát nghe lời cáo buộc này với nỗi sợ hãi mê tín, bèn dẫn Ngài vào lại dinh Tiền Đường và hỏi: “Ngươi từ đâu đến?” Đức Chúa Jêsus không trả lời ông. Phi-lát bực mình trước sự im lặng liên tục của Ngài, bèn nói: “Ngươi há chẳng biết ta có quyền đóng đinh ngươi sao?” Đức Chúa Jêsus, với phẩm giá bình thản, trả lời người La Mã: “Nếu không từ trên cao ban cho ngươi, thì ngươi chẳng có quyền gì trên ta cả.”

Sau sự việc này, Phi-lát dường như càng quyết tâm hơn để tha Đức Chúa Jêsus. Đám đông nhận thấy điều đó bèn kêu lên: “Nếu quan tha người này, quan không phải là bạn của Sê-sa.” Điều này đã định đoạt vấn đề. Ông sợ bị tố cáo lên hoàng đế. Đòi lấy nước, ông rửa tay trước mặt dân chúng mà rằng: “Ta vô tội về huyết của người công bình này.” Đám đông lại khinh miệt sự băn khoăn của ông mà kêu lên: “Xin huyết nó đổ lại trên chúng tôi và con cái chúng tôi!” Phi-lát bị tổn thương tận đáy lòng bởi những lời xúc phạm của họ, bèn đem Đức Chúa Jêsus ra trước mặt họ và nói: “Ta sẽ đóng đinh Vua các ngươi sao?” Giờ phút định mệnh đã đến. Họ cuồng loạn thốt lên: “Chúng tôi không có vua khác ngoài Sê-sa;” và bấy giờ Đức Chúa Jêsus bị phó cho họ, và bị giải đi để đóng đinh trên cây thập tự.

Theo lệnh của Phi-lát, một bảng chữ được đặt phía trên thập tự giá theo phong tục La Mã, ghi rõ tội danh khiến Ngài bị đóng đinh. Sau khi xác nhận từ viên đội trưởng rằng Ngài đã chết, ông đã trao thi hài cho Giô-sép người A-ri-ma-thê an táng. Tên của Phi-lát từ đây biến mất khỏi lịch sử các sách Phúc Âm. Dù vậy, những chỗ đề cập đến ông vẫn được tìm thấy trong Công vụ các Sứ đồ (Ma-thi-ơ 3:13; Ma-thi-ơ 4:27; Ma-thi-ơ 13:28), và trong 1 Ti-mô-thê 6:13. Vào năm 36 SCN, quan tổng đốc xứ Sy-ri đã đưa ra những lời cáo buộc nghiêm trọng chống lại Phi-lát, và ông bị lưu đày đến Vienne xứ Gaul, nơi theo truyền thuyết ông đã tự sát.