Của Sa-ma-ri

Một ngọn núi canh gác hoặc một tháp canh. Giữa lòng vùng núi Y-sơ-ra-ên, cách Si-khem vài dặm về phía tây bắc, là “núi Sa-ma-ri”, một ngọn núi biệt lập, một “mamelon” đồ sộ. Đó là một ngọn đồi hình thuôn dài, có các sườn dốc nhưng không phải không thể trèo lên được, và một đỉnh dài bằng phẳng. Ôm-ri, vua Y-sơ-ra-ên, đã mua ngọn đồi này từ chủ đất là Sê-me với giá hai ta-lâng bạc, rồi xây dựng trên đỉnh rộng lớn của nó một thành mà ông đặt tên là “Sa-ma-ri” để làm kinh đô mới cho vương quốc thay vì Tiệt-sa (1 Các Vua 16:24). Nơi đây có rất nhiều ưu thế. Ôm-ri đã ngự tại đây trong sáu năm cuối đời trị vì của mình. Do kết quả của cuộc chiến không thành công với Sy-ri, dường như ông đã buộc phải nhượng bộ cho người Sy-ri quyền “lập các phố tại Sa-ma-ri”, tức có lẽ là cho phép các thương nhân Sy-ri tiến hành buôn bán tại thủ đô Y-sơ-ra-ên. Điều này ngụ ý sự hiện diện của một lượng dân cư Sy-ri đáng kể. Stanley nhận xét: “Đó là thành phố lớn duy nhất của Pa-lét-tin do một quân vương dựng nên. Tất cả những thành khác đều đã được biệt riêng bởi truyền thống tổ phụ hoặc quyền sở hữu trước đó. Nhưng Sa-ma-ri là sự lựa chọn của riêng Ôm-ri. Thật vậy, ông đã đặt tên thành mình xây dựng theo tên người chủ cũ, nhưng mối liên hệ đặc biệt với chính ông với tư cách là người sáng lập được chứng minh bằng danh xưng mà Sa-ma-ri mang trong các văn tự khắc A-sy-ri: Beth-khumri (‘nhà hay cung điện của Ôm-ri’).”

Sa-ma-ri thường xuyên bị vây hãm. Vào thời A-háp, Bên-ha-đát II đem ba mươi hai vua chư hầu lên đánh thành, nhưng đã bị đánh bại với sự thiệt hại nặng nề (1 Các Vua 20:1-21). Lần thứ hai, vào năm sau, ông lại tấn công thành; nhưng một lần nữa bị đánh tan tác và buộc phải đầu hàng A-háp (1 Các Vua 20:28-34), trong khi đạo quân của A-háp so với quân Bên-ha-đát chẳng khác nào “hai bầy dê nhỏ.”

Vào thời Giê-hô-ram, Bên-ha-đát này lại vây hãm Sa-ma-ri, khiến thành rơi vào tình cảnh cùng khốn nhất. Nhưng ngay khi tưởng như sắp thành công, họ bỗng dưng giải vây và tháo chạy do hoảng sợ trước tiếng động huyền bí của xe ngựa và một đạo quân lớn, bỏ lại doanh trại cùng mọi đồ đạc. Cư dân đang đói lả trong thành chẳng bao lâu sau đã được cứu trợ nhờ chiến lợi phẩm dồi dào từ trại quân Sy-ri; và điều đó đã xảy ra đúng như lời Ê-li-sê rằng: “ngày mai, tại nơi cửa thành Sa-ma-ri, một đấu bột lọc sẽ bán một siếc-lơ, và hai đấu lúa mạch cũng bán một siếc-lơ” (2 Các Vua 7:1-20).

Sanh-ma-na-se xâm lược Y-sơ-ra-ên vào thời Ô-sê và biến nước này thành chư hầu. Vua vây hãm Sa-ma-ri (723 TCN), thành đã cầm cự được ba năm và cuối cùng bị Sạt-gôn đánh chiếm, hoàn tất cuộc chinh phục mà Sanh-ma-na-se đã khởi xướng (2 Các Vua 18:9-12; 17:3), rồi lưu đày vô số người thuộc các chi phái.

Thành này, sau khi trải qua nhiều thăng trầm, đã được hoàng đế Au-gút-tơ ban cho Hê-rốt Đại đế. Hê-rốt đã xây dựng lại thành và đặt tên là Sê-bát-tê (dạng tiếng Hy Lạp của Au-gút-tơ) để tôn vinh hoàng đế. Trong Tân Ước, thành này chỉ được nhắc đến trong Công-vụ các Sứ-đồ 8:5-14, nơi ghi lại rằng Phi-líp đã đi xuống thành Sa-ma-ri và giảng đạo tại đó.

Ngày nay, nơi đây là ngôi làng nhỏ Sebustieh với khoảng ba trăm cư dân. Tàn tích của thành cổ rải rác khắp ngọn đồi và lăn xuống các triền dốc. Thân của khoảng một trăm cột trụ Cô-rinh-tô từng rất uy nghi vẫn còn đứng vững và thu hút nhiều sự chú ý, dù không ai biết chắc chắn điều gì về chúng. (So sánh Mi-chê 1:6.)

Vào thời Đấng Christ, miền tây Pa-lét-tin được chia thành ba tỉnh: Giu-đê, Sa-ma-ri và Ga-li-lê. Sa-ma-ri nằm ở trung tâm Pa-lét-tin (Giăng 4:4). Trong Ta-mút, nơi đây được gọi là “xứ của người Cu-thim” và hoàn toàn không được xem là một phần của Đất Thánh.

Đáng chú ý là khoảng cách giữa Sa-ma-ri và Giê-ru-sa-lem, hai thủ đô của hai vương quốc, chỉ cách nhau 35 dặm theo đường chim bay.