Ê-li

“Người Thi-sê-be”, tức “Ê-li” trong Tân Ước, bất ngờ xuất hiện trong 1 Các Vua 17:1 để truyền sứ điệp từ Đức Giê-hô-va cho A-háp. Có một thị trấn tên là Thi-xê-be ở phía nam Ca-đe, nhưng không thể chắc chắn liệu đây có phải là nơi được nhắc đến trong danh hiệu của đấng tiên tri hay không.

Sau khi truyền sứ điệp cho A-háp, theo mạng lịnh Đức Chúa Trời, ông lui về ẩn náu bên khe Kê-rít, phía bên kia sông Giô-đanh, nơi ông được các con quạ nuôi dưỡng. Khi khe nước cạn khô, Đức Chúa Trời sai ông đến cùng một bà góa ở Sa-rép-ta, thuộc thành Si-đôn; nhờ nguồn lương thực ít ỏi của bà mà ông được nuôi sống trong hai năm. Trong thời gian này, con trai của bà góa qua đời và được Ê-li cầu nguyện cho sống lại (1 Các Vua 17:2-24).

Suốt hai năm ấy, nạn đói hoành hành khắp xứ. Vào cuối giai đoạn ẩn dật và chuẩn bị cho chức vụ này (so sánh Ga-la-ti 1:17, 18), Ê-li gặp Áp-đia, một viên quan của A-háp được sai đi tìm đồng cỏ cho súc vật, và bảo ông ấy đi báo cho chủ mình biết Ê-li đang ở đây. Vua đến gặp Ê-li và trách móc ông là kẻ gây rối cho Y-sơ-ra-ên. Sau đó, một cuộc dâng tế lễ công khai được đề xuất nhằm xác định Ba-anh hay Đức Giê-hô-va mới là Đức Chúa Trời thật. Việc này diễn ra trên núi Cạt-mên, với kết quả là dân chúng sấp mặt xuống đất mà kêu lên: “Giê-hô-va là Đức Chúa Trời!” Công cuộc vĩ đại trong thánh chức của Ê-li đã được hoàn thành như vậy. Các tiên tri của Ba-anh sau đó bị xử tử theo lệnh của Ê-li; không một ai trốn thoát. Ngay sau đó, mưa đổ xuống theo lời của Ê-li và lời cầu nguyện tha thiết của ông (Gia-cơ 5:18).

Giê-sa-bên tức giận tột cùng trước số phận của các tiên tri Ba-anh nên đe dọa sẽ giết Ê-li (1 Các Vua 19:1-13). Vì thế, ông sợ hãi trốn đến Bê-e-sê-ba, rồi một mình đi một ngày đường vào đồng vắng và ngã lòng ngồi dưới một cây kim tước. Khi ông đang ngủ, một thiên sứ chạm vào ông và phán: “Hãy dậy mà ăn, vì đường hãy còn xa quá cho ngươi.” Ông thức dậy và thấy một cái bánh nhỏ cùng một bình nước. Được tiếp sức nhờ thức ăn cung cấp cách màu nhiệm ấy, ông cô độc bước đi suốt bốn mươi ngày và bốn mươi đêm đến Hô-rếp, là núi của Đức Chúa Trời, và trú ngụ trong một cái hang. Tại đây, Đức Giê-hô-va hiện ra cùng ông và phán: “Hỡi Ê-li, ngươi làm chi ở đây?” Để đáp lại lời than thở ngã lòng của ông, Đức Chúa Trời bày tỏ sự vinh hiển Ngài cho ông, rồi truyền lệnh cho ông trở về Đa-mách để xức dầu cho Ha-xa-ên làm vua Sy-ri, Giê-hu làm vua Y-sơ-ra-ên, và Ê-li-sê làm đấng tiên tri kế vị ông (1 Các Vua 19:13-21; so sánh 2 Các Vua 8:7-15; 9:1-10).

Khoảng sáu năm sau, ông cảnh báo A-háp và Giê-sa-bên về cái chết thảm khốc mà họ sẽ phải chịu (1 Các Vua 21:19-24; 22:38). Bốn năm sau nữa, ông cũng cảnh báo A-cha-xia, người kế vị cha mình là A-háp, về cái chết sắp đến của vua (2 Các Vua 1:1-16). Trong những khoảng thời gian này, có lẽ ông đã lui về một nơi thanh tịnh nào đó mà không ai biết. Cuộc gặp gỡ của ông với các sứ giả của A-cha-xia trên đường đến Éch-rôn, cùng lời tường thuật về việc các quan cai đội cùng năm mươi quân lính bị thiêu rụi, cho thấy khả năng ông đang ẩn dật trên núi Cạt-mên vào thời điểm đó.

Thời điểm ông được cất lên trời đã gần kề (2 Các Vua 2:1-12). Ông linh cảm được điều đang chờ đợi mình. Ông đi xuống Ghinh-ganh, nơi có trường học của các tiên tri và là nơi Ê-li-sê, người kế vị mà ông đã xức dầu nhiều năm trước, đang cư ngụ. Ê-li-sê xúc động sâu sắc trước ý nghĩ thầy mình sắp ra đi, nên nhất quyết không chịu rời xa ông. “Cả hai cùng đi tiếp” và đến Bê-tên rồi Giê-ri-cô, và cùng vượt qua sông Giô-đanh, nơi dòng nước rẽ ra hai bên khi bị áo choàng của Ê-li đập vào. Khi đến ranh giới xứ Ga-la-át, nơi Ê-li đã rời đi nhiều năm trước, “hai người cứ vừa đi vừa nói chuyện” thì thình lình một chiếc xe và ngựa bằng lửa phân rẽ hai người; và “Ê-li lên trời trong một cơn gió lốc.” Ê-li-sê nhặt lấy chiếc áo choàng rơi xuống từ thầy mình khi ông thăng thiên.

Trong các tiên tri thời xưa, không ai được nhắc đến thường xuyên trong Tân Ước như Ê-li. Các thầy tế lễ và người Lê-vi đã hỏi Giăng Báp-tít (Giăng 1:25): “Nếu ngươi chẳng phải là Đấng Christ, chẳng phải là Ê-li... thì cớ sao ngươi làm phép báp-têm?” Phao-lô (Rô-ma 11:2) nhắc lại một biến cố trong cuộc đời ông để minh họa cho lập luận rằng Đức Chúa Trời không hề từ bỏ dân Ngài. Gia-cơ (Rô-ma 5:17) nhìn thấy nơi ông một hình ảnh minh họa cho quyền năng của sự cầu nguyện. (Xem thêm Lu-ca 4:25; 9:54.) Ông là hình bóng của Giăng Báp-tít về sự nghiêm khắc và quyền năng trong lời quở trách (Lu-ca 9:8). Ông chính là Ê-li “phải đến trước” (Ma-thi-ơ 11:11, 14), người dọn đường cho Chúa chúng ta được Ma-la-chi báo trước. Thậm chí về vẻ bề ngoài, Giăng Báp-tít cũng giống vị tiên tri xưa đến mức có thể được gọi là Ê-li thứ hai. Nơi Giăng Báp-tít, chúng ta thấy “cùng một mối liên hệ với vùng hoang vu nơi đồng vắng; cùng một thời gian dài ẩn dật trong sa mạc; cùng một sự khởi đầu thánh chức đầy bất ngờ và gây chấn động (1 Các Vua 17:1; Lu-ca 3:2); thậm chí cùng trang phục là áo lông và dây đai bằng da thắt quanh lưng (2 Các Vua 1:8; Ma-thi-ơ 3:4).”

Tầm ảnh hưởng sâu đậm mà Ê-li để lại trên tâm trí dân tộc có thể thấy qua niềm tin kiên định dựa trên lời Ma-la-chi (Ma-thi-ơ 4:5, 6), vốn tồn tại qua nhiều thế kỷ, rằng ông sẽ tái hiện để giải cứu và phục hưng đất nước. Bất kỳ nhân vật phi thường nào xuất hiện, dù thói quen và tính cách ra sao, từ một Giăng nghiêm khắc cho đến Đấng Kế Vị nhu mì của ông, đều được xưng tụng là Ê-li (Ma-thi-ơ 11:13, 14; Ma-thi-ơ 16:14; Ma-thi-ơ 17:10; Mác 9:11; 15:35; Lu-ca 9:7, 8; Giăng 1:21). Sự xuất hiện của ông trong vinh quang trên núi hóa hình dường như không làm các môn đồ kinh ngạc. Họ ‘kinh khiếp’, nhưng dường như không hề ngạc nhiên.