Sau-lơ

Con trai của Kích (có lẽ là con trai duy nhất, và là đứa con của lời cầu nguyện, được “cầu xin”), thuộc chi phái Bên-gia-min, vị vua đầu tiên của dân Do Thái. Những hoàn cảnh quan phòng kỳ diệu liên quan đến việc ông được chọn làm vua được chép trong 1 Sa-mu-ên 8-10. Những con lừa cái của cha ông bị lạc, và Sau-lơ cùng một người đầy tớ được sai đi tìm. Rời nhà ở Ghi-bê-a (1 Sa-mu-ên 10:5, “đồi của Đức Chúa Trời”, bản A.V.; nghĩa đen theo chú thích R.V., “Ghi-bê-a của Đức Chúa Trời”), Sau-lơ và người đầy tớ đi về phía tây bắc qua núi Ép-ra-im, rồi rẽ sang phía đông bắc đến “xứ Sa-li-sa”, và từ đó đi về phía đông đến xứ Sa-lim, cuối cùng đến xứ Xu-phơ, gần nhà của Sa-mu-ên tại Ra-ma (1 Sa-mu-ên 9:5-10). Đến đây, Sau-lơ định quay về sau ba ngày tìm kiếm không có kết quả, nhưng người đầy tớ đề nghị họ nên đi cầu vấn “người tiên kiến” trước. Nghe tin ông sắp dâng của lễ, hai người vội vã vào thành Ra-ma, và “kìa, Sa-mu-ên đi ra đón họ” trên đường lên “ba-ma”, tức “nơi cao”, nơi sẽ dâng của lễ; và khi Sau-lơ hỏi: “Xin hãy chỉ cho tôi nhà người tiên kiến ở đâu,” Sa-mu-ên đã bày tỏ thân phận mình. Sa-mu-ên đã được Đức Chúa Trời chuẩn bị trước về việc ông đến (1 Sa-mu-ên 9:15-17), và tiếp đón Sau-lơ làm khách. Ông đưa Sau-lơ cùng đi dự lễ tế, rồi sau bữa tiệc “nói chuyện cùng Sau-lơ trên mái nhà” về mọi điều trong lòng người. Sáng hôm sau, Sa-mu-ên “lấy một ve dầu đổ trên đầu người,” và xức dầu cho Sau-lơ làm vua trên Y-sơ-ra-ên (1 Sa-mu-ên 9:25-10:8), ban cho ông ba dấu hiệu để xác nhận sự kêu gọi làm vua. Khi Sau-lơ về đến nhà ở Ghi-bê-a, dấu hiệu cuối cùng đã ứng nghiệm, Thần của Đức Chúa Trời ngự trên ông, và “người biến nên một người khác.” Người thôn quê giản dị đã được biến đổi thành vua của Y-sơ-ra-ên, một sự thay đổi đáng kinh ngạc đột ngột diễn ra trong toàn bộ phong thái của ông, và dân chúng ngạc nhiên nhìn người con trai vạm vỡ của Kích mà nói: “Sau-lơ cũng ở giữa các đấng tiên tri sao?”, một câu nói đã trở thành “tục ngữ.” (So sánh 1 Sa-mu-ên 19:24.)

Mối liên hệ giữa Sau-lơ và Sa-mu-ên lúc bấy giờ dân chúng vẫn chưa hay biết. Việc “xức dầu” diễn ra cách kín nhiệm. Nhưng nay đã đến lúc việc này phải được toàn thể dân tộc chuẩn nhận. Vì vậy, Sa-mu-ên triệu tập dân chúng đến một đại hội trang nghiêm “trước mặt Đức Giê-hô-va” tại Mích-ba. Tại đây việc bắt thăm được tiến hành (1 Sa-mu-ên 10:17-27), và trúng Sau-lơ; khi ông được đưa ra trước mặt họ, người cao ráo đĩnh đạc nhất trong toàn Y-sơ-ra-ên, bầu không khí lần đầu tiên vang dậy tiếng reo lớn: “Vua vạn tuế!” Sau đó, ông trở về nhà ở Ghi-bê-a cùng một toán tùy tùng, “những người mà Đức Chúa Trời đã cảm động lòng.” Về đến nhà, ông cho họ giải tán và trở lại với công việc lao động bình dị trước kia.

Ít lâu sau, khi nghe về hành vi của Na-hách người Am-môn tại Gia-be trong xứ Ga-la-át (xem mục này), một đạo quân từ khắp các chi phái Y-sơ-ra-ên tập hợp theo lời hiệu triệu của ông tại nơi hẹn ở Bê-xéc, và ông dẫn một đạo quân hùng hậu ra trận, giành chiến thắng hoàn toàn trước quân xâm lược Am-môn tại Gia-be (1 Sa-mu-ên 11:1-11). Giữa niềm hân hoan tột cùng của chiến thắng này, ông chính thức được công nhận là vua của Y-sơ-ra-ên. Theo lời mời của Sa-mu-ên, “cả dân sự đều đi đến Ghinh-ganh, và tôn Sau-lơ làm vua trước mặt Đức Giê-hô-va tại Ghinh-ganh.” Sa-mu-ên bấy giờ chính thức xức dầu cho ông làm vua (1 Sa-mu-ên 11:15). Dù Sa-mu-ên không bao giờ thôi làm quan xét tại Y-sơ-ra-ên, nhưng trên thực tế công việc của ông với vai trò đó đã kết thúc.

Sau-lơ bấy giờ dấn thân vào công cuộc to lớn và gian khổ nhằm giải phóng xứ sở khỏi kẻ thù truyền kiếp là người Phi-li-tin, và vì mục tiêu đó ông tập hợp một đạo quân gồm 3.000 người (1 Sa-mu-ên 13:1, 2). Người Phi-li-tin đóng trại tại Ghê-ba. Sau-lơ cùng 2.000 quân đóng ở Mích-ma và núi Bê-tên; trong khi con trai ông là Giô-na-than cùng 1.000 quân đóng ở Ghi-bê-a, phía nam Ghê-ba, và dường như không có sự chỉ đạo của cha mình đã “đánh bại” đồn Phi-li-tin tại Ghê-ba. Bị khiêu khích, người Phi-li-tin tập hợp một đạo quân gồm 30.000 xe, 6.000 lính kỵ, cùng “dân sự đông như cát bờ biển”, đóng trại tại Mích-ma, nơi Sau-lơ đã rút khỏi để về Ghinh-ganh. Sau-lơ bấy giờ lưu lại bảy ngày tại Ghinh-ganh trước khi hành động, theo như Sa-mu-ên đã hẹn (1 Sa-mu-ên 10:8); nhưng vào ngày thứ bảy, khi ngày sắp tàn và trở nên sốt ruột, vừa lúc ông dâng xong của lễ thiêu thì Sa-mu-ên xuất hiện và cảnh báo về hậu quả nghiêm trọng của hành động bất tuân, vì ông đã không chờ đợi đủ lâu (1 Sa-mu-ên 13:13, 14).

Sau khi Sa-mu-ên rời đi, Sau-lơ cùng 600 người — số thuộc hạ của ông đã giảm xuống còn bấy nhiêu (1 Sa-mu-ên 13:15) — từ Ghinh-ganh tiến đánh quân Phi-li-tin tại Mích-ma (xem mục này), ông đặt bộ chỉ huy dưới một cây lựu ở Mi-grôn, đối diện Mích-ma, chỉ cách nhau bởi khe Su-vê-nít. Tại Ghi-bê-a - Ghê-ba, Sau-lơ và quân đội dừng lại, chưa biết phải làm gì. Giô-na-than trở nên sốt ruột, bèn cùng người vác binh khí lên kế hoạch tấn công quân Phi-li-tin mà Sau-lơ và toàn quân không hề hay biết (1 Sa-mu-ên 14:1-15). Giô-na-than cùng người vác binh khí đi xuống khe, rồi bò bằng tay và đầu gối lên đỉnh mỏm đá hẹp gọi là Bô-xết, nơi có tiền đồn của quân Phi-li-tin. Họ bất ngờ đánh úp và giết chết hai mươi quân Phi-li-tin, lập tức toàn thể quân đội Phi-li-tin rơi vào hỗn loạn và kinh hãi tháo chạy. “Có một sự kinh khiếp rất lớn;” một nỗi hoảng loạn siêu nhiên bao trùm cả đạo quân. Sau-lơ và 600 người, một lực lượng nhanh chóng tăng lên 10.000 người, nhận thấy sự hỗn loạn liền đuổi theo quân Phi-li-tin, và chiến trận lan rộng đến tận Bết-A-vên, nằm giữa Mích-ma và Bê-tên. Quân Phi-li-tin đại bại hoàn toàn. “Ấy vậy, trong ngày đó Đức Giê-hô-va giải cứu Y-sơ-ra-ên.” Trong khi truy kích quân Phi-li-tin, Sau-lơ đã hấp tấp bắt dân chúng thề rằng: “Đáng rủa sả thay cho kẻ nào ăn bánh trước khi trời tối.” Dù kiệt sức và mệt mỏi, người Y-sơ-ra-ên “trong ngày đó đánh bại dân Phi-li-tin từ Mích-ma cho đến A-gia-lôn” (khoảng cách chừng 15 đến 20 dặm). Trong khi băng qua rừng đuổi theo quân Phi-li-tin, Giô-na-than đã nếm một ít mật ong rừng có rất nhiều ở đó (1 Sa-mu-ên 14:27). Việc này sau đó bị Sau-lơ phát hiện (câu 42), và ông dọa xử tử con trai mình. Tuy nhiên dân chúng đã can thiệp và nói: “Một sợi tóc trên đầu người sẽ chẳng rụng xuống đất.” Người được Đức Chúa Trời dự phần nâng đỡ cách rõ ràng, người đã “làm nên sự giải cứu lớn dường ấy cho Y-sơ-ra-ên” không thể phải chết. “Sau-lơ bèn thôi đuổi theo dân Phi-li-tin; và dân Phi-li-tin trở về xứ mình” (1 Sa-mu-ên 14:24-46); và chiến dịch chống quân Phi-li-tin kết thúc như vậy. Đây là thắng lợi quân sự lớn thứ hai của Sau-lơ.

Tuy nhiên, triều đại của Sau-lơ tiếp tục là chuỗi ngày gần như chiến tranh liên miên chống lại các kẻ thù xung quanh (1 Sa-mu-ên 14:47, 48), và trong mọi cuộc chiến ông đều đắc thắng. Cuộc chiến chống lại dân A-ma-léc là cuộc chiến duy nhất được ghi chép chi tiết (1 Sa-mu-ên 15). Kẻ thù truyền kiếp và lâu đời này (Xuất Ê-díp-tô Ký 17:8; Dân-số Ký 14:43-45) của Y-sơ-ra-ên chiếm giữ vùng đất ở phía nam và tây nam xứ Ca-na-an. Sa-mu-ên triệu tập Sau-lơ để thi hành án phạt “tận diệt” mà Đức Chúa Trời đã phán truyền (Phục-truyền Luật-lệ Ký 25:17-19) trên kẻ thù tàn bạo và không đội trời chung này của Y-sơ-ra-ên. Chén tội ác của chúng bấy giờ đã đầy. Mệnh lệnh này là “phép thử tư cách đạo đức của ông cho ngôi vua.” Sau-lơ bắt tay vào thực hiện mệnh lệnh của Đức Chúa Trời; ông tập hợp dân chúng và tiến quân từ Tê-la-im (1 Sa-mu-ên 15:4) đánh dân A-ma-léc, đánh bại họ “từ Ha-vi-la cho đến Su-rơ”, dùng “lưỡi gươm diệt hết cả dân sự”, tức là tất cả những kẻ rơi vào tay ông. Tuy nhiên, ông đã phạm tội phản nghịch và bất tuân khi tha chết cho A-gát, vua của họ, và dung túng cho binh lính giữ lại những con chiên, con bò tốt nhất; Sa-mu-ên theo Sau-lơ đến Ghinh-ganh tại thung lũng Giô-đanh và phán cùng ông: “Bởi vì ngươi đã từ bỏ lời của Đức Giê-hô-va, nên Ngài cũng từ bỏ ngươi, không cho làm vua nữa” (1 Sa-mu-ên 15:23). Vương quốc bị xé khỏi tay Sau-lơ và ban cho một người khác, chính là Đa-vít, người mà Đức Giê-hô-va đã chọn để kế vị Sau-lơ và được Sa-mu-ên xức dầu (1 Sa-mu-ên 16:1-13). Từ ngày đó “Thần của Đức Giê-hô-va lìa khỏi Sau-lơ, và một ác thần bởi Đức Giê-hô-va đến khuấy khỏa người.” Ông và Sa-mu-ên chia tay nhau, chỉ gặp lại một lần duy nhất tại một trong những trường tiên tri.

Đa-vít bấy giờ được triệu đến với tư cách là một “người đánh đàn hạc giỏi” (1 Sa-mu-ên 16:16, 18) để gảy đàn trước mặt Sau-lơ mỗi khi ác thần khuấy khỏa ông, và nhờ đó được đưa vào triều đình Sau-lơ. Chàng trở thành người rất được nhà vua yêu mến. Về sau Đa-vít trở về nhà cha và tiếp tục công việc chăn bầy quen thuộc trong khoảng ba năm. Người Phi-li-tin một lần nữa xâm lược xứ sở, tập hợp quân đội giữa Sô-cô và A-xê-ca, tại Ê-phê-Đa-mim, trên sườn phía nam của thung lũng Ê-la. Sau-lơ và dân Y-sơ-ra-ên kéo ra nghênh chiến, đóng trại trên sườn phía bắc của cùng thung lũng nằm giữa hai đạo quân. Chính tại đây Đa-vít đã giết Gô-li-át người Gát, dũng sĩ của quân Phi-li-tin (1 Sa-mu-ên 17:4-54), một chiến công khiến toàn quân Phi-li-tin tháo chạy và đại bại hoàn toàn. Sau-lơ bấy giờ thu nhận Đa-vít phục vụ thường trực bên mình (1 Sa-mu-ên 18:2); nhưng ông nảy sinh lòng ghen ghét chàng (câu 9), và nhiều lần lộ rõ thái độ thù địch (câu 10, 11), lòng căm ghét dần biến thành mưu toan sát hại mà ông đã nhiều lần cố thực hiện nhưng bất thành.

Sau một thời gian, người Phi-li-tin “hiệp lại” tại đồng bằng Ết-đơ-rê-lôn và đóng trại tại Su-nem, trên sườn núi Hẹt-môn Nhỏ; còn Sau-lơ “tập hợp cả Y-sơ-ra-ên lại” và “đóng trại tại Ghinh-bô-a” (1 Sa-mu-ên 28:3-14). Do không thể biết được ý chỉ của Đức Giê-hô-va, Sau-lơ cùng hai người tùy tùng tìm đến “bà bóng ở Ên-đô-rơ”, cách đó chừng 7 hoặc 8 dặm. Tại đây ông bàng hoàng trước lời truyền phán đáng sợ được Sa-mu-ên hiện về bày tỏ cách mầu nhiệm (câu 16-19). “Người liền ngã sóng sượt trên đất, và sợ hãi lắm vì những lời của Sa-mu-ên” (câu 20). Quân Phi-li-tin “giao chiến cùng Y-sơ-ra-ên: dân Y-sơ-ra-ên chạy trốn trước mặt dân Phi-li-tin, và ngã chết trên núi Ghinh-bô-a” (1 Sa-mu-ên 31:1). Trong cơn tuyệt vọng vì thảm họa giáng xuống đạo quân của mình, Sau-lơ “lấy gươm và sấp mình trên mũi gươm.” Ngày hôm sau, người Phi-li-tin “thấy Sau-lơ và ba con trai người ngã chết trên núi Ghinh-bô-a.” Chúng chặt đầu ông, đem gửi cùng vũ khí của ông khắp xứ Phi-li-tin, và treo đầu ông trong đền Đa-gôn tại Ách-đốt. Chúng treo thây không đầu của ông cùng với thây Giô-na-than trên tường thành Bết-san. Những người ở Gia-be trong xứ Ga-la-át sau đó đã đến lấy xác xuống; thiêu phần thịt rồi chôn cất hài cốt dưới một gốc cây tại Gia-be. Về sau, hài cốt được cải táng về lăng mộ gia đình tại Xê-la (2 Sa-mu-ên 21:13, 14).