Sa-mu-ên

Được Đức Chúa Trời nhậm lời. Những hoàn cảnh đặc biệt liên quan đến sự ra đời của ông được ghi lại trong 1 Sa-mu-ên 1:20. An-ne, một trong hai người vợ của Ết-ca-na khi lên Si-lô thờ phượng trước mặt Đức Giê-hô-va, đã tha thiết cầu xin Đức Chúa Trời ban cho một con trai. Lời cầu nguyện của bà được nhậm; sau khi dứt sữa con, bà đem cậu bé đến Si-lô và dâng cho Đức Giê-hô-va làm người Na-xi-rê trọn đời (1 Sa-mu-ên 1:23-2:11). Tại đây, các nhu cầu thể chất và sự nuôi dưỡng của cậu được những người nữ phục vụ trong đền tạm chăm sóc, trong khi Hê-li lo về sự giáo dưỡng tâm linh. Có lẽ mười hai năm đầu đời của ông đã trôi qua như thế. “Gã trai trẻ Sa-mu-ên cứ lớn lên, Đức Giê-hô-va và người ta đều lấy làm đẹp lòng người” (1 Sa-mu-ên 2:26; so sánh Lu-ca 2:52). Đó là thời kỳ suy đồi ngày càng trầm trọng ở Y-sơ-ra-ên (Các Quan Xét 21:19-21; 1 Sa-mu-ên 2:12-17, 22). Người Phi-li-tin, gần đây đã gia tăng mạnh mẽ về số lượng lẫn quyền lực, trên thực tế đã làm chủ xứ sở và bắt dân sự phải quy phục (1 Sa-mu-ên 10:5; 13:3).

Vào thời gian này, Đức Chúa Trời bắt đầu phán dạy cậu bé tin kính. Một tiếng gọi mầu nhiệm đến với cậu trong đêm, gọi tên cậu, và theo lời chỉ dẫn của Hê-li, cậu đáp: “Xin hãy phán, kẻ tôi tớ Ngài đang nghe.” Sứ điệp từ Đức Giê-hô-va là tai họa và sự hủy diệt giáng trên Hê-li cùng các con trai phóng đãng của ông. Sa-mu-ên thuật lại tất cả cho Hê-li, và câu trả lời duy nhất của Hê-li trước lời tuyên án khủng khiếp (1 Sa-mu-ên 3:11-18) là: “Ấy là Đức Giê-hô-va; nguyện Ngài làm điều đẹp ý Ngài!” — một sự cam chịu thụ động của một tính cách yếu đuối, chứ không phải biểu hiện của lòng tin cậy và đức tin trọn vẹn. Đức Giê-hô-va bấy giờ bày tỏ chính Ngài theo nhiều cách cho Sa-mu-ên, và danh tiếng cùng ảnh hưởng của ông ngày càng gia tăng khắp xứ như một người được Đức Chúa Trời kêu gọi làm tiên tri. Một thời kỳ mới trong lịch sử của vương quốc Đức Chúa Trời bắt đầu.

Ách áp bức của người Phi-li-tin rất nặng nề, và dân sự rên xiết dưới sự đàn áp đã bất ngờ nổi dậy, “đi ra đón đánh dân Phi-li-tin.” Một trận chiến khốc liệt và thảm bại diễn ra tại A-phéc, gần Ê-bên-ê-xe (1 Sa-mu-ên 4:1, 2). Quân Y-sơ-ra-ên bị đánh bại, để lại 4.000 xác chết ngoài chiến địa. Các trưởng lão nghĩ rằng có thể cứu vãn tình thế bằng cách rước hòm giao ước — biểu tượng cho sự hiện diện của Đức Giê-hô-va — theo mình. Họ bèn rước hòm từ Si-lô về trại quân gần A-phéc mà không hỏi ý kiến Sa-mu-ên. Khi thấy hòm giao ước ở giữa mình, dân chúng “cất tiếng reo hò lớn đến nỗi vang động cả đất.” Trận đánh thứ hai diễn ra, và quân Phi-li-tin lại đánh bại Y-sơ-ra-ên, tràn vào trại quân, giết chết 30.000 người và cướp lấy hòm thánh. Tin dữ về trận chiến thảm khốc nhanh chóng truyền về Si-lô; vừa khi nghe tin hòm của Đức Chúa Trời bị cướp, Hê-li già cả ngã ngửa khỏi ghế nơi cửa đền thánh, gãy cổ và qua đời. Đền tạm cùng các khí dụng có lẽ theo lời khuyên của Sa-mu-ên, lúc bấy giờ khoảng hai mươi tuổi, đã được chuyển từ Si-lô đến một nơi an toàn, và cuối cùng đến Nốp, nơi đền tạm tồn tại trong nhiều năm (1 Sa-mu-ên 21:1).

Người Phi-li-tin thừa thắng tiến đánh Si-lô, cướp phá và phá hủy nơi này (so sánh Giê-rê-mi 7:12; Thi-thiên 78:59). Đây là một bước ngoặt lớn trong lịch sử Y-sơ-ra-ên. Suốt hai mươi năm sau trận thua đau đớn tại A-phéc, cả xứ nằm dưới sự áp bức của người Phi-li-tin. Trong suốt những năm ảm đạm đó, Sa-mu-ên là nguồn sức mạnh tâm linh của cả xứ. Từ quê hương Ra-ma, nơi ông cư ngụ, ảnh hưởng của ông lan rộng khắp nơi trong dân chúng. Với lòng nhiệt thành không mệt mỏi, ông đi khắp nơi, quở trách, sửa phạt và khuyên răn dân chúng, nỗ lực đánh thức họ nhận biết tội lỗi mình để dẫn họ đến sự ăn năn. Công khó của ông kết quả đến nỗi “cả nhà Y-sơ-ra-ên đều than thở hướng về Đức Giê-hô-va.” Sa-mu-ên triệu tập dân chúng tại Mích-ba, một trong những ngọn đồi cao nhất ở miền Trung Ca-na-an, nơi họ kiêng ăn, cầu nguyện và chuẩn bị dưới sự hướng dẫn của ông cho cuộc đại chiến chống lại người Phi-li-tin — những kẻ đang kéo toàn lực về Mích-ba nhằm đè bẹp Y-sơ-ra-ên một lần dứt điểm. Nhờ sự cầu thay của Sa-mu-ên, Đức Chúa Trời đã can thiệp vì Y-sơ-ra-ên. Chính Sa-mu-ên là người lãnh đạo họ, đây là lần duy nhất ông giữ vai trò chỉ huy trong chiến trận. Quân Phi-li-tin hoàn toàn tan tác, hoảng loạn chạy trốn trước quân đội Y-sơ-ra-ên và chịu thiệt hại nặng nề. Trận chiến này, có lẽ xảy ra vào khoảng năm 1095 TCN, đã chấm dứt bốn mươi năm áp bức của người Phi-li-tin. Để kỷ niệm sự giải cứu lớn lao này và bày tỏ lòng biết ơn sự cứu giúp từ Chúa, Sa-mu-ên dựng một hòn đá lớn trên chiến trường và đặt tên là “Ê-bên-ê-xe”, nói rằng: “Đức Giê-hô-va đã cứu giúp chúng tôi cho đến bấy giờ” (1 Sa-mu-ên 7:1-12). Đây chính là nơi hai mươi năm trước đó dân Y-sơ-ra-ên từng chịu thảm bại khi hòm của Đức Chúa Trời bị cướp đoạt.

Chiến thắng trước người Phi-li-tin mở ra một thời kỳ hòa bình lâu dài cho Y-sơ-ra-ên (1 Sa-mu-ên 7:13, 14), trong thời gian đó Sa-mu-ên thi hành chức phận quan xét, “hằng năm đi tuần” từ nhà mình ở Ra-ma đến Bê-tên, rồi đến Ginh-ganh (không phải ở thung lũng Giô-đanh, mà là nơi nằm ở phía tây núi Ê-ban và Ga-ri-xim), rồi qua Mích-ba mà trở về Ra-ma. Ông thiết lập các buổi lễ thường lệ tại Si-lô, nơi ông lập một bàn thờ; và tại Ra-ma, ông tập hợp các thanh niên quanh mình và lập một trường dạy các đấng tiên tri. Trường tiên tri được khởi xướng như thế, về sau cũng được lập tại Ghi-bê-a, Bê-tên, Ginh-ganh và Giê-ri-cô, đã giữ một ảnh hưởng quan trọng đối với đời sống đạo đức và lịch sử của dân tộc trong việc gìn giữ đức tin thuần khiết giữa thời kỳ suy đồi ngày càng gia tăng. Những trường này tồn tại cho đến khi thể chế Do Thái chấm dứt.

Nhiều năm trôi qua, Sa-mu-ên tiếp tục thực thi chức trách của một quan xét, là bạn và là người cố vấn của dân sự trong mọi việc công lẫn tư. Ông vừa là một chính khách vĩ đại vừa là một nhà cải cách, và mọi người đều kính trọng ông như một “đấng tiên kiến”, tức tiên tri của Đức Giê-hô-va. Cuối thời kỳ này, khi ông đã cao tuổi, các trưởng lão Y-sơ-ra-ên đến gặp ông tại Ra-ma (1 Sa-mu-ên 8:4, 5, 19-22); nhận thấy mối nguy hiểm lớn đối với quốc gia từ hành vi sai trái của các con trai Sa-mu-ên (những người được ông giao phó nhiệm vụ quan xét phụ tá và đặt tại Bê-e-sê-ba nơi biên giới Phi-li-tin), cũng như nguy cơ xâm lược từ người Am-môn, họ đã yêu cầu lập một vị vua cai trị họ. Yêu cầu này làm Sa-mu-ên rất buồn lòng. Ông can gián họ và cảnh báo hậu quả của việc này. Tuy nhiên cuối cùng, sau khi trình dâng sự việc lên Đức Chúa Trời, ông thuận theo nguyện vọng của họ và xức dầu cho Sau-lơ làm vua (1 Sa-mu-ên 11:15). Trước khi rời vũ đài chính trị, ông triệu tập toàn dân tại Ginh-ganh (chương 12) và long trọng nói với họ về mối quan hệ giữa ông với họ trong tư cách là quan xét và tiên tri.

Quãng đời còn lại ông sống ẩn dật tại Ra-ma, chỉ thỉnh thoảng xuất hiện trước công chúng trong những hoàn cảnh đặc biệt (1 Sa-mu-ên 13, 15) để truyền đạt sứ điệp của Đức Chúa Trời cho vua Sau-lơ. Trong lúc đau buồn vì nhiều tai họa giáng xuống dân tộc, ông bất ngờ được Chúa truyền bảo (chương 16) đến Bết-lê-hem để xức dầu cho Đa-vít, con trai Gie-sê, làm vua Y-sơ-ra-ên thay cho Sau-lơ. Sau đó người ta ít biết thêm về ông cho đến khi ông qua đời tại Ra-ma, có lẽ khi được khoảng tám mươi tuổi. “Cả Y-sơ-ra-ên đều nhóm lại than khóc người, và chôn người trong nhà người tại Ra-ma” (1 Sa-mu-ên 25:1), tức là trong sân hoặc vườn nhà ông chứ không phải trong nhà ở. (So sánh 2 Các Vua 21:18; 2 Sử-ký 33:20; 1 Các Vua 2:34; Giăng 19:41.)

Sự tận tụy của Sa-mu-ên đối với Đức Chúa Trời cùng sự đoái xem đặc biệt của Chúa dành cho ông được nhắc đến trong Giê-rê-mi 15:1 và Thi-thiên 99:6.