U-rơ thuộc xứ Canh-đê

Ánh sáng, hay thành phố mặt trăng, một thành phố “của dân Canh-đê,” nơi sinh của Ha-ran (Sáng-thế Ký 11:28, 31), thành phố lớn nhất của Si-nê-a hoặc miền bắc Canh-đê, và là trung tâm thương mại chính cũng như trung tâm quyền lực chính trị của xứ này. Thành nằm gần cửa sông Ơ-phơ-rát, bên bờ phía tây, và được nhận diện bởi các gò đất (xây bằng gạch gắn kết bằng nhựa đường) tại el-Mugheir, tức “nơi có nhựa đường” hay “thị trấn nhựa đường,” nay cách biển 150 dặm và cách sông Ơ-phơ-rát khoảng 6 dặm, hơi chếch lên phía trên điểm hợp lưu với sông Shat el-Hie, một phụ lưu từ sông Ti-gơ-rơ. Thành trước đây là một đô thị cảng biển, do nước của Vịnh Ba Tư từng ăn sâu vào đất liền đến tận nơi này. U-rơ từng là thương cảng của Ba-by-lôn, nơi tiến hành giao thương với cư dân vùng vịnh và các xứ xa xôi như Ấn Độ, Ê-thi-ô-bi và Ai Cập. Thành bị bỏ hoang vào khoảng năm 500 TCN, nhưng trong một thời gian dài sau đó, giống như Ê-réc, nơi này vẫn tiếp tục là một thánh địa nghĩa trang lớn, bằng chứng là số lượng lớn các ngôi mộ được tìm thấy ở đó.

Vị vua cổ nhất của U-rơ được biết đến là Ur-Ba'u (tôi tớ của nữ thần Ba'u), theo cách đọc tên của Hommel, hay Ur-Gur theo cách đọc của những người khác. Ông sống vào khoảng hai nghìn tám trăm năm TCN, và đã tham gia xây dựng ngôi đền nổi tiếng thờ thần mặt trăng Sin tại chính U-rơ. Hình minh họa ở đây mô tả dòng chữ hình nêm của ông, được viết bằng tiếng Su-me và được đóng dấu trên mỗi viên gạch của ngôi đền tại U-rơ. Nội dung viết rằng: “Ur-Ba'u, vua của U-rơ, người đã xây cất đền thờ thần mặt trăng.”

“U-rơ được biệt riêng cho sự thờ phượng Sin, vị thần mặt trăng của Ba-by-lôn. Tuy nhiên, nơi đây chia sẻ vinh dự này với một thành phố khác, đó là Ha-ran, hay Harran. Ha-ran nằm ở Mê-xô-bô-ta-mi, và lấy tên từ con đường cái lớn chạy xuyên qua nó từ đông sang tây. Tên gọi này có gốc từ tiếng Ba-by-lôn, và làm chứng cho việc thành phố này do một vị vua Ba-by-lôn thành lập. Lời chứng tương tự càng được khẳng định rõ ràng hơn qua sự thờ phượng dành cho thần mặt trăng Ba-by-lôn tại đó và qua đền thờ thần Sin cổ kính. Thật vậy, đền thờ thần mặt trăng tại Ha-ran có lẽ còn nổi tiếng hơn trong thế giới A-si-ri và Ba-by-lôn so với đền thờ thần mặt trăng tại U-rơ.

Do đó, giữa U-rơ và Ha-ran hẳn đã có một mối liên hệ chặt chẽ vào thời kỳ đầu, mà các ghi chép về điều này vẫn chưa được phục hồi. Rất có thể Ha-ran được thành lập bởi một vị vua của U-rơ; dẫu sao thì hai thành phố này cũng được gắn kết bởi sự thờ phượng cùng một vị thần, mối liên kết gần gũi và bền chặt nhất từng tồn tại trong thế giới cổ đại. Do đó, việc Tha-rê di cư từ U-rơ đến Ha-ran không còn là điều gì kỳ lạ nữa. Nếu ông rời khỏi U-rơ, thì đó là nơi tự nhiên nhất để đến. Điều đó giống như bước từ sân này của đền thờ sang sân khác.

Sự trùng hợp đáng kinh ngạc như vậy giữa lời tường thuật trong Kinh Thánh và bằng chứng từ nghiên cứu khảo cổ học không thể là kết quả của sự ngẫu nhiên. Lời tường thuật này chắc chắn mang tính lịch sử; không một tác giả nào vào thời kỳ muộn hơn, ngay cả khi là người Ba-by-lôn, có thể thêu dệt nên một câu chuyện hoàn toàn trùng khớp với những gì chúng ta ngày nay biết là sự thật. Việc một câu chuyện như vậy là sự sáng chế của truyền thống Pa-lét-tin cũng là điều bất khả thi. Đối với một tâm trí không thành kiến, không thể tránh khỏi kết luận rằng lịch sử cuộc di cư của Tha-rê từ U-rơ đến Ha-ran được xây dựng dựa trên sự thật” (Sayce).